turan turan

robotik cerrahi

robotik diz protezi

diz protezi

ortopedi ve travmatoloji
fizik tedavi ve rehabilitasyon
fizik tedavi fizik tedavi robotik cerrahi robotik cerrahi
0224 222 0 777[email protected]
tt

Ön çapraz bağ yırtıkları, diz yaralanmalarının neredeyse yarısından fazlasını oluşturan yaygın sorunlardan biridir.  Ülkemizde bu alanda bir istatistik olmamasına rağmen ABD’de her yıl 200.000’den fazla insanın ön çapraz bağ yırtığı yaşadığı bilinmekte. Peki, oldukça yaygın görülen bu yaralanmalar nasıl olur, belirtiler nelerdir ve ön çapraz bağ yırtığı tedavisi nasıldır?

tt

Diz eklemi, insan vücudundaki en karmaşık eklemlerden biridir ve bazı aktiviteler sırasında büyük kuvvetlere maruz kalır. Ön çapraz bağ dizdeki 4 ana bağdan biridir. Arka çapraz bağ, iç yan bağ ve dış yan bağ ile birlikte uyluk kemiğini kaval kemiğine bağlar. Bu dört bağ, vücuttaki en büyük ve en karmaşık eklem olan dizin stabilize edilmesine ve desteklenmesine yardımcı olmak için birlikte çalışır. Ön çapraz bağ ve arka çapraz bağ diz ekleminin içinde birbirlerini çaprazlayarak “X” şeklinde bulunurlar. Ön çapraz bağ dizin öne hareketini, arka çapraz bağ ise dizin arkaya olan hareketini kontrol etmektedir. Ön çapraz bağ dizde en sık yaralanan bağdır. En çok sporcularda yaygın olmasına rağmen aktif olan tüm bireylerde yırtık oluşma ihtimali vardır.

Ön çapraz bağ yırtığı nasıl oluşmaktadır?

Ani hızlanma ve yavaşlama içeren dönüş hareketleri, tek ayak yerde sabitken gerçekleştirilen ani yön değiştirmeler ve herhangi bir sebeple diz eklemine dışarıdan alınan darbeler temel yaralanma mekanizmasını oluşturmaktadır.

Ön Çapraz Bağ Yırtığı Belirtileri nelerdir?

Ön çapraz bağ yırtığı belirtileri genellikle şöyledir;

  • Dizde bir patlama veya kopma sesi duyulması (yaralanma anında)
  • Diz etrafında şişlik oluşması (hemen veya birkaç saat sonra)
  • Diz üzerine ağırlık vermede zorlanma ve ağrı
  • Diz hareketlerinde kısıtlanma
  • Dizde boşluk ve güvensizlik hissedilmesi

Ön Çapraz Bağ Yırtığı Nasıl teşhis edilir?

Fizik muayene:  Yaralanmanın oluş şeklinin ayrıntılı olarak anlatılması ile başlar. Bunu dikkatli bir muayene izler. Sadece hikâye ve muayene ile ön çapraz bağ yırtığının tanısı yüksek bir oranda konabilir. Bazen ilk anda diz çok ağrılı olduğu için yeterli bir muayene yapılamayabilir. Bu durumda 10 gün içinde yapılacak ikinci bir muayene ile tanı konulabilmektedir.

Röntgen: Röntgende ön çapraz bağ gibi yumuşak dokular gözükmese de yaralanmanın kemikteki bir kırık ile ilişkili olup olmadığını gösterir. Eklem yüzeyinden kopup eklem içine düşen bir kemik parçası var ise röntgende görülebilmektedir.

MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme): Ön çapraz bağ gibi yumuşak dokuların gözlenmesini sağlar. Menisküs yırtığı, kıkırdak lezyonu ve diğer bağ yırtığı gibi ek yaralanmaların da saptanmasını sağlar. Ancak nadir de olsa MRG yanıltıcı olabilmektedir ve bağ işlev görmeyecek derecede yaralanmış olduğu halde MRG’de bağın devamlılığı korunmuş gibi görülebilir. Bu nedenle ön çapraz bağ yırtığı tedavisine karar verirken MRG tek belirleyici değildir, hastanın hikâyesi ve muayene bulguları da göz önüne alınmalıdır.

Ön Çapraz Bağ Yırtığı Ameliyat öncesi tedavi yöntemler nelerdir?

Ameliyat dışı tedavi seçenekleri

Ön çapraz bağ ameliyatı olmayı tercih etmeyen ya da ameliyat önerilmeyen hastalarda amacımız ağrıyı, şişliği azaltmak ve dizdeki kuvveti artırarak dizin dengesini artırmaktır. Bunların sağlanması için yapılabilecek şeyler şunlardır;

  • Dinlenme (bu dönemde koltuk değneği de kullanılabilir) : Bazı hareketler kısıtlanarak diz eklemi
  • Soğuk uygulama: Şişlik ve ağrı için günde 4-5 kez havlu üzerinden buz uygulanabilir.
  • Bacağın yüksekte tutulması: Bacak 1-2 yastık ile desteklenerek kalp seviyesinin üzerinde tutulur. Şişliğin azalmasına yardımcı olmaktadır.
  • İlaç tedavisi: Doktorunuzun önerisi ile ağrı kesici ilaçlar kullanılabilir.
  • Fizik tedavi: Fizik tedavi programı hastaya özgü planlanmalıdır. Genel olarak güçlendirme, denge ve dizdeki hareket açıklığını artırmaya yönelik bir program oluşturabilir.
  • Dizlik kullanımı: Doktorunuzun önerisi ile dizlik kullanımı tercih edilebilir. Dizlik kullanımı ile günlük yaşamda dizin korunması amaçlanır. Uzun süreli ve yanlış kullanımlarda diz çevresindeki kaslarda kuvvetsizlik oluşturabileceği unutulmamalıdır.

Ön Çapraz Bağ Ameliyatı

Ön çapraz bağ yaralanması olan bir kişide ameliyatın gerekip gerekmediğine karar vermek için bazı faktörler göz önüne alınmalıdır; hastanın yaşı, günlük hayatındaki yakınmaları, hastanın aktivite düzeyi, muayene sırasında dizdeki gevşeklik derecesi ve ameliyat sonrası rehabilitasyona uyum sağlayıp sağlayamayacağı gibi durumlar değerlendirilmelidir.

Ön çapraz bağ ameliyatı için karar verirken yaş önemli bir faktör olmakla birlikte, daha önemlisi kişinin aktivite düzeyidir. Orta yaş ve üzerindeki kişilerin de ön çapraz bağ ameliyatı olması aslında hiç de garip değildir. Yaş ne olursa olsun kişi aktif bir yaşam sürüyorsa ameliyat için adaydır.

Ön çapraz bağ onarımı: Eğer ön çapraz bağ, yapıştığı yerden bir kemik parçası kopartarak ayrıldı ise kopan kemik parçasının yerine tutturulma işlemine ön çapraz bağ onarımı denir. Daha çok çocuklarda görülen bu durumda tespit, vidalar veya dikişler ile yapılabilir. Bu işlem çoğunlukla kapalı olarak yapılır ancak ender durumlarda açık ameliyat gerekli olabilir. Son yıllarda ön çapraz bağın primer yani direkt onarımına tıp camiasında ilgi artmaktadır.

Ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu: Ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu isminden de anlaşılacağı gibi ön çapraz bağın tekrardan yapılmasıdır. Bu ameliyatta ön çapraz bağ yerine görev görmesini amaçladığımız başka bir tenden bulunduğu yerden alınıp dizde ön çapraz bağ yerine yerleştirilir. 

Rekonstrüksiyonda birkaç  farklı yaklaşım vardır ve doktorunuz bunlardan hangisinin sizin için en iyisi olduğuna karar verecektir. Örneğin, birkaç çeşit greft (ön çapraz bağ yerine görev görmesi için alınan tendon) kullanılabilir. Kendi bağlarınızdan biri kullanabilir veya bir donör (kadavra) grefti tercih edilebilir.

Ön çapraz bağ yırtığı ile birlikte menisküsünüzde de yırtık olabilir!

Ön çapraz bağ yırtıklarına %41-69 oranında menisküs yırtığı da eşlik etmektedir. Menisküsünde de yırtık olan hastaların ameliyat dışı tedavi seçeneklerinden başarı görme oranı daha düşüktür. Aynı ameliyat sırasında menisküs yırtığı da onarılarak ileriki yıllarda dizde oluşabilecek aşınma ve yıpranmanın önüne geçilir. 

Ön Çapraz Bağ Yırtığı Ameliyat Sonrası Fizik Tedavi

Ameliyat sonrası fizik tedavi, iyileşmenin en önemli aşamalarından biridir. Egzersizler ile ileride oluşabilecek yaralanmaları önlemek için hareket ve gücü geri kazanmaya ve eklemin dengesini geliştirmeye odaklanılır. 

Çok hızlı veya çok yavaş ilerleme, ameliyattan elde edilen sonuçlara zarar verebilir. Bu nedenle süreç boyunca terapistinizin ve doktorunuzun rehberliğinde tedaviye devam etmeniz önemlidir.

Ön Çapraz Bağ Ameliyatı tercih edilmez ise ne olur?

Ön çapraz bağ yırtığında erken dönemde kıkırdak hasarı olabilirken, geç dönemde dizdeki boşalmaların sıklığına göre kıkırdak hasarı oranında artma gözlenebilir. Ön Çapraz bağ yokluğunda diz ekleminin mekaniğinin bozulması; menisküs ve  diz eklem kıkırdağının anormal yük altında kalmasına ve bunun sonucunda da dejeneratif değişikliklerin (kireçlenme) meydana gelmesine yol açabilir. Bilimsel çalışmalarda ön çapraz bağ yırtığı tedavi edilmediğinde 10 yıl sonunda röntgen görüntüsünde %53 oranında hastada dejeneratif değişikliklerin görüldüğü saptanmıştır . Ön çapraz bağ ameliyatı sayesinde diz dengesinin yeniden sağlanması ile menisküs yaralanması ve eklem kıkırdak hasarına karşı koruyucu etki sağlanır.

Ancak hastanın günlük hayatında önemli yakınmaları yoksa, aktif bir yaşam sürmüyor ve kendini koruyabilecekse ameliyat edilmeden bırakılabilmektedir. Hastanın ön çapraz bağ ameliyatı sonrasındaki rehabilitasyon programına uyumu da önemlidir, dolayısıyla bu programa adapte olamayacak hastalarda ve ileri yaşta, aktivite düzeyi düşük hastalarda ameliyat planlaması yapılmayabilmektedir. İleri yaşta olup yüksek aktivite seviyesinde olmayan, günlük yaşamda dizinde boşluk ve güvensizlik gibi yakınmaları olmayan bireylerde ameliyat tercih edilmeyebilmektedir.

Unutulmamalıdır ki her hastanın belirtileri ve tedavisi hastaya özgüdür. Tedavi için en iyi kararı kendi doktorunuz ile birlikte siz vereceksiniz.

Kemik, kas, eklem kas sorunlarınız için uzman ekibimize danışabilirsiniz. Bize ulaşmak ve randevu için web sitemizde yer alan iletişim formunu kullanabilir ya da 0224 222 0 777 numaralı telefonu arayabilirsiniz.

Önceki YazıSonraki Yazı

Yorum Yapın